2011; 7 mei - 7 juni;

Christa Schwarztrauber, typografische bladen en boeken;
hoogtepunten uit
HANDWERKSTATT FLIEGENKOPF

Aan het einde van het 'loodzet-tijdperk' ook wel 'de Boekdruk' genoemd, zo in de jaren rond 1950 ­ en na dus vele honderden jaren waarin de kultuur in brede zin gedragen werd door het door ieder gekende en gerespecteerde begrip bij uitstek: 'DE BOEKDRUKKUNST' ­ groeide Christa Schwarztrauber in Zuid-Duitsland op in een mooi en gezond familiebedrijf. Na de volledige opleiding en de juiste diploma's op zak, zag ze meteen in wat de positie van het bedrijf in deze vorm was en nam de beslissing dit deel van het bedrijf af te sluiten. Uit liefde en respect voor het beroep besloot ze toen tevens om het bedrijf, in eigen beheer, als museum-werkplaats voort te zetten; dat was het begin van een specialisatie in juist het mooiste deel van het vak ­ de hogeschool-typografie. Ver weg van de 'broodzetterij' concentreerden haar bezigheden zich op het artistieke deel van wat de onlosmakelijke twee-eenheid is van Ambacht & Kunst.


Vanaf dat moment is de typografische vorm die haar werk kenmerkt geconcentreerd op de inhoud van het woord waaraan het dienstig is. Ze gaat ook, dieper dan de alleen de intelectuele inhoud, in op de taalkundige geschiedenis van het woord, de woordklank en daarin de letterklanken, de ritmiek, en de poëtische plek die de vorgevende elementen kunnen hebben in hun literaire- en de daarmee samenhangende beeldende verschijningsvorm.
Christa Schwarztrauber heeft in haar drukkerij/uitgeverij een lange reeks klassieke internationale namen, vrijwel altijd ook vertaald in het Duits; daarnaast heeft zij veel ruimte gemaakt voor hedendaagse en soms experimentele dichters en schrijvers. Haar vakmanschap in zowel het grafisch vak als in het totaal van de vormgevende beroepen ­ ontwerp tot band en totale uitvoering ­ en vooral haar geestelijke wendbaarheid zijn daarin kenmerkend. Plus een geweldig uitgewogen gevoel voor humor.


Kunst en Ambacht; het evenwicht zoals getoond in

FRIES GRAFISCH MUSEUM & Grafisch Kabinet

 

De onverbrekelijke eenheid van kunst en ambacht en tegelijkertijd de helderheid van de scheidslijnen tussen kunst en ambacht zijn in vrijwel geen enkele bedrijfstak zo glashelder en geheel openbaar leesbaar als in de grafische industrie. Een slingerbeweging van modieuse ontwikkelingen heeft door alle tijden ­ van de grotten van Altamira tot de London Warfs, om 's-werelds twee absolute culturele hoogtepunten maar meteen te noemen ­ de publieke voorkeuren voor één van de twee dan wel de voorliefde voor de kunsten dan wel de voorliefde voor de ambachten doen prevaleren; wat nooit ten nadele van de ander was omdat hun totale verwevenheid de noodzaak van de een oproept om de ander te laten bloeien.

De definities voor de twee zijn eenvoudig:

a. ­ kunst is de manifestatie van een filosofisch oorspronkelijk idee.

b. ­ ambacht is een doelgerichte bezigheid op grond van practische eisen.

Maar het moge duidelijk zijn: geen kunst zonder ambachtelijke kennis; geen ambacht zonder kunstzinnig inzicht.
De onverbrekelijke verbondenheid en niet aflatende wederzijdse beïnvloeding is van dien aard dat het zinloos is een hiërarchie te bedenken of na te streven. Natuurlijk heeft een ieder naar eigen vermogen een eigen voorkeur; daarop een oordeel baseren doet uit de aard der zaak een ander vermogen met andere voorkeuren te kort en daarmee het geheel.

Zo is dan strikt genomen een hedendaagse ets met de voorstelling een Fries landschap geen kunst, maar ambacht, omdat een filosofisch oorspronkelijk idee waarvan de manifestatie een voorstelling van een Fries landschap oplevert uiterst onwaarschijnlijk is. Landschapsafbeeldingen zijn een gegeven in de kunst en kunnen zo dus niet meer een vanuit een nieuw inzicht tot standgekomen genre gaan vormen dat bijdraagt tot filosofische / kulturele nieuwe inzichten. In door ons als 'mooi' gewaardeerde gevallen spreken we van 'prenten voortgekomen uit de perfecte beheersing van het métier' / in eenvoudig Nederlands: 'goede ambachtelijke prenten'. Uiteraard zijn er afleidingen van het 'Fries landschap' die bruikbaar zijn in het proces van manifestatie tot een filosofisch oorspronkelijk idee; die zullen vaak als 'mooi landschap' minder hoge ogen gooien ­ en dat is maar goed ook, want dat willen ze niet zijn.
Evenzo is de perfecte toepassing van de wetmatigheden binnen de typografie geen kunst, maar een prachtig ambacht

In mijn persoonlijke opleiding tot kunstenaar aan de Rijks Academie van Beeldende Kunsten leerde ik, als ambacht, een perfect ei graveren omdat de vakkennis daarbij opgedaan het mogelijk zou maken om iedere andere gewenste vorm juist die plasticiteit mee te geven die de gedachte waaruit hij voortkwam zou helpen manifesteren. Om dezelfde reden leerden studenten grafiek het vakbekwaam omgaan met typografie op een gelijk niveau met lithografie, droge-naald en etsen, zeefdrukken en hout-en lino druk, naast het omgaan (tekenen) met lithokrijt, etsnaald en bruineerstaal, afdek- en kwast technieken, en snijden, hakken en al wat verder denkbaar is om een voostelling te maken die te drukken is; uiteindelijk, samen met lessen sociologie, filosofie, kunste en cultuurgeschiedenis, wiskunde/perspectief, basis-Latijn, Frans, Italiaans, kostuumkunde, anatomie, en noem maar op wat er van stal werd gehaald om het denken te stimuleren, kwamen we dan tot de ingang van de weg naar zelfstandig kunstenaarschap dat voor alles oorspronkelijkheid en verantwoordelijkheid ten opzichte van het vak vereiste.
Ter zijde opgemerkt is het juist wanneer u vermoedt dat een en ander niet op enkele zaterdag-ochtenden tesamen gedrukt kon worden zoals ik onlangs hoorde als voorstel voor een voldoende kunstopleiding, maar in tenminste vijf jaar in werkweken van maandag tot vrijdag van 9.00 uut tot 21.00 uur met twee maal een uur pauze en 's-zaterdags van 9.00 uur tot 13.00 uur - dit soms voorafgegaan door een jaar specialistische vooropleiding en soms gevolgd door één of meer jaren specialisatie in een individueel atelier, wel of niet als voorbereiding tot de Prix de Rome. En uiteraard is er veel op die veel te dure en zware opleiding gemopperd; maar wanneer ik nu dus door de EU betaald wordt om bijvoorbeeld in een Baltisch land college te geven en voor het betreffende instutuut adviezen te schrijven, dan kan ik dat niet alleen inspirerend en met kennis van zaken doen, maar ook zo dat er doeltreffender met de middelen kan worden omgegaan en het instituut en de studenten er ook op langere duur echt iets aan blijken te hebben.

Tegen deze achtergrond is ook onze indeling van het Fries Grafisch Museum tot stand gekomen: een drukkerij/werkplaats waarin de werkzaamheden worden uitgevoerd op het ambachtelijk-artistiek niveau als behorend bij een kleine drukkerij in een willekeurige plaats in Friesland met eigen binderij mogelijkheid, naast een vaste plaats voor een hoogte punt uit de Friese drukgeschiedenis te weten de (door zijn kompleet zijn) in Europa unieke Eekhoff atlas, met daarnaast de expositie-mogelijkheid voor hedendaagse ontwerpers en kunstenaars van vrijwel altijd bewezen internationaal niveau die ruim voldoende ambachtelijke kennis hebben om daarmee in evenwicht te zijn en te blijven met het niveau van de drukkerij en de atlas.

De tentoonstelling van het werk van Christa Schwarztrauber is een schitterend voorbeeld in dit verband.

back to

Joseph John V. Componist

INDEX